(...)

بیر گئجه

باهارین

اوغلان چاغیندا

دؤیوردوم گؤزومو

یول آغری سیندان

کیپریگیم

        یارالی

یالقیز قوش کیمی

بوغولدو

        گؤزومون

        آخار چاییندا.

bir geje

Baharin

Oğlan çağinda

Döyürdüm gözümü

Yol ağrysindan

Kyprygym

Yarali

Yalqiz quş kymy

Boğuldu

Gözumun

Axar çayinda.

                          Behruz sedyq

ایسماییل اویاراوغلو  1948

اوشاق و اویون 

سبزه لردن سئودیک لریم :

یئر کؤکو، پامادور، اویون

مئیوه لردن سئودیک لریم :

آلما،شا فتالي ، اویون

منجه ان یاخشی یئمک اویون

چونکو

هئچ بیر شئی یئمه سم بئله بعضن

اوینايارکن دویورام .

(....)

سوزجوک لرین قابیغینی سویوب

            هرسطیرده بوشقابا قویموشام

                             گلیب ییه جک سنمی؟

آرازدا بیر  قایغیم واردی

                    کوره گی سئوگی دن

                    مینیب گئده جییک می؟

هانسی زامان

    گوزله ییشین کوینه یینین دویمه لرین                   

اوره ییمدن آچاجاقسان؟

 سوزجوک لرین قابیغینی سویوب

               هر سطیرده بوشقابا قویموشام

                               قارالارمی؟

                                    ائلشن بؤیوک وند

ایستانبولو دینله ین هئیکل                                  آنار

                                                     كؤچورن:بهروزصديق

ميني ماليسم

■بهروز صدیق

بيرينجي دفعه اولاراق «روبرت براونينگ» ميني‌ماليست‌لرين اصيل شوعاري اولان «آز چوخدور» دئييميني آغيزلارا سالدي و سونرالار «جان بارت» اؤزونون مشهور يازيسيني بو سؤزله باشلادي: آز چوخدور. اونون آردينجا تانينميش ميني‌ماليست‌لر آراسيندا او جومله‌دن «والتر گروپيوس»، «آلبرتو جياكومتي»، «هنري گوديه برژسكا» و باشقالاري طرفيندن بو دئييم ايشله نيلدي. ميني‌ماليست دئييمي مينيموم سؤزوندن توتولاراق اصيل معناسي «لاپ آز» دئمك‌دير. علمي مئتودلارلا ميني‌ماليسم حاقيندا آراشديرمالارا گووه‌نسك اونون تاريخي كئچميشيني 1920- جي ايلده‌ن سونرايا يعني فرماليسم حركتينين آرديجي‌سي سايا بيله‌ريك و بونا گؤره ده ميني‌ماليسمي، فرماليست‌لرين خلف اوغلو سايميشديلار بونون نده نی ده اونلارين «فورمايا» اؤنم وئرمه‌لرينده‌ن ايره‌لي گلير. آمما جيدّي بير اوسلوبدا ميني‌ماليسم خصوصي‌ايله ادبيات ساحه‌سينده ايكينجي دونيا ساواشيندان سونرا بير سبك كيمي تانيلدي كي، اونون كؤكونو غرب اؤلكه‌لرينه عايد ائديرلر بو گونلرده ميني‌ماليسم حاقدا ايره‌لي سورونن بعضي اؤيمه‌لره گؤز يومساق و اَن آزي بو سبكين اؤنملي عنصرلرينده‌ن سايا بيلسك اونون تاريخي كئچميشي، لاپ اوزاقلارا قاييدير. بو «مارك تواين»نين «اؤز يازيلارينيزدا آرتيق يازيدان چكينين» سؤزو ايله عيني‌لشير. «ائرنست همينگوي »ده دئييردي: «هر هاچان كي، حس ائدينيز حكايه‌نيزين آرتيق يازيسي وار، اونو پوزون كي، بو ايش يازينيزين گؤزه‌للييينه آرتيرميش اولار.» «جان بارت» بو اؤنملي اصله اشاره ائده‌ر‌ك اؤزونون «نئچه كلمه ميني‌ماليسم حاقدا» تانينميش اثرينده دئيير: «ايلياد و اوديسه حماسه‌لرينين عكسينه‌، رامايانا افسانه‌لري لاپ قيسا يازيلميش‌لار. بو افسانه، گوده اولدوغو حالدا بوتون اوزونچولوغا اوغرايان افسانه‌لرله قارشي ـ قارشيا دورور. بورادا سؤزون اؤنمي، چوخ قاباريق شكيلده اؤزونو گوستريب‌دير. بو اثرده گؤزه چارپان ان ياخشي و ان گؤزه‌ل  شعير بير كلمه‌ده‌ن يارانيب‌دير. مامي هلا پنتا پي «Mami hala pant pi» يعني بير بيرينين گؤزلرينه باخيرلار، بو اميدله كي، بيريسي آدديم گؤتوره بو ايشي كي هر بيريسي اونون اؤزله‌مينده‌دير، يئرينه يئتيره.

ميني‌ماليسم تكجه ادبيات، او جومله‌ده‌ن شعير و داستان ايله محدودلاشمير، عكسينه صنعتين بوتون سينيرلاريني او جومله ده‌ن معمارليق، رسامليق، موسيقي، تئاتر و ادبي تنقيدي آدلاييب، كئچيب‌دير. اگر رسامليق‌دان باشلاساق گره‌گ اييرمينجي يوز ايلليگين اوللرينه قاييداق . 1913 ـ جو ايلده روسيالي «كازيمير مالويچ» آدلي بير رسام بير ميني‌ماليست اثر ياراتميش‌دير كي بالاجا قارا بير دؤرد بوجاق (مربع) شكلي ايدي آغ صحيفه اوزه‌رينده.

آمما اينديسه «كايل گن» كيمي تنقيد‌چي‌لر ميني‌ماليسم دورانينين سونا چاتماسينا و پساميني‌ماليسمين باشلانماسينا اينانيرلار. آمما او ميني ماليسم سبكينين بوراخديغي ائتگي‌لريني دانمير و اعتراف ائدير كي، ميني ماليسمين ياراتديغي حركتين آردينجا اولان     ديرچه‌ليش دويولماقدادير. اوندان علاوه «ايزابل آلنده» كيمي يازيچي‌لارا گؤره، بو سبك كؤكسوزدور. چونكي اوندا انساني اوخوماغا طرف چكن بير مئيل يوخدور. او، اؤز فيكرينه داوام ائده‌ره‌ك دئيير كي : «بير كيشي دنيز ساحيلينده آدديم‌لايير، دنيز ساحيلينده آدديم‌لايير، دنيز ساحيلينده آدديم‌لايير و سونرا سن ايسته‌ييرسن كي، بير كؤپك‌باليغي گله و اونو اودا. گؤرورسن كي هئچ بير عمل (كنش)  يوخدور و من بو تهر ناغيلاري سئوميره‌م» آمما اونلارين قارشيسيندا ائله يازيچي لار دا واردير كي بو سبكين هاواداري ديرلار و «ريموند كارور» كيمي يازيچي اونلاردان بيري‌دير" من اونلار اوچون يازيرام كي، واختلاري چوخ آزدير.

*بو يازي محمد طرغه نين «ادبيات و فلسفه » درگي سينده »چاپ اولونموش يازيسيندان ، اختصار لا چئوريلميش‌دير

                                           آچیلمایان سحر

گؤزلرینین تیته یینی گؤرنده اوزو پاییزا دؤنموش بیر باغچانی گؤروردوم سانکی. دومان چؤکموش شه هرین مئیدانیندان باشقا گئده جک یئری یوخ ایدی. قابار ال ایدی وارلیغی وچانتا دولو اوشنتی. چیلیم ـ چیلیم اولموش آرزولارین سسی ایدی. قارا قایالار کئچمیش کؤنول آدلانان کؤز کاهاسییندا اؤلوم یئلی اسیردی. دؤنوش دؤنگه لرینده دیده رگین لیک دویغوسوندان دالغین ـ دالغین اؤتمه یی دویماق داها ایسته مه دی. ودون ووردو نم  بوروموش بیر دووارین کؤلگه سینده.

                        سحر ایسه آچیلمادی.........؟!!